Rằm tháng Giêng có một số tên gọi khác như Tết Thượng nguyên, Tết treo đèn, Tết Nguyên tịch, Tết Nguyên tiêu, gắn với sự ra đời của lịch tiết khí và âm lịch.
Rằm tháng Giêng hay còn gọi là tết Thượng nguyên, tết Nguyên tiêu, là ngày rằm đầu tiên của năm mới nhưng trong tâm thức của người dân nhiều vùng quê Hà Tĩnh còn được coi là quãng thời gian “tết muộn”, là dịp để gắn kết tình thân họ tộc.
Xếp mâm cỗ cao với điểm nhấn là cỗ “gà bay” để dâng cúng tổ tiên đã trở thành “đặc sản” của nhiều dòng họ ở xã Thạch Châu - huyện Lộc Hà (Hà Tĩnh) mỗi dịp cúng rằm tháng Giêng.
Với tính tiện lợi, đầy đủ và được trình bày đẹp mắt, dịch vụ đặt mâm cỗ và các lễ vật làm sẵn được nhiều người dân Hà Tĩnh lựa chọn cho ngày rằm tháng Giêng tới đây.
Trong mâm cỗ lễ Rằm tháng Bảy của nhiều dòng họ tại Hà Tĩnh thường được bày trí hết sức công phu. Trong đó, phải kể đến những cỗ gà dâng cúng tổ tiên được tạo hình với đủ vóc dáng độc đáo và đẹp mắt của các dòng họ ở xã Thạch Châu (huyện Lộc Hà, Hà Tĩnh)
Để đảm bảo công tác phòng chống dịch bệnh COVID-19, nhiều dòng họ tại Hà Tĩnh tổ chức tế tổ Rằm tháng Giêng đơn giản, gọn nhẹ, hướng về nguồn cội bằng tấm lòng thành kính, biết ơn.
Trong các nghi lễ được thực hiện tại nhà thờ các dòng họ ở Hà Tĩnh vào dịp Rằm tháng Giêng, lễ vào sổ họ cho những em bé mới sinh là một trong những nét văn hóa có ý nghĩa của sự kế thế, tiếp nối truyền thống của dòng họ.
Khác với không khí náo nức chuẩn bị lễ tế tổ trong dịp Rằm tháng Giêng thường niên, năm nay, trong bối cảnh dịch bệnh COVID-19 diễn biến phức tạp, nhiều dòng họ ở Hà Tĩnh tổ chức tế tổ, báo ân với quy mô gọn nhẹ, tiết kiệm.
Để có mâm cỗ cúng ngày rằm đầu tiên của năm mới thật tươm tất, những ngày qua, nhiều người dân đã tất bật mua sắm đồ lễ như hoa tươi, trái cây, vàng mã… khiến những mặt hàng này đắt hàng hơn.
Để phòng, chống dịch Covid-19, nhiều dòng họ tại Hà Tĩnh đã lên phương án tổ chức tế tổ Rằm tháng Giêng đơn giản, gọn nhẹ, hướng về nguồn cội bằng cả tấm lòng thành kính, biết ơn.
Các hộ dân làng trống lâu đời nhất ở Hà Tĩnh đang huy động mọi thành viên trong gia đình, làm cả ngày lẫn đêm để sản xuất kịp cung ứng cho thị trường tết và rằm tháng Giêng sắp tới.
Sáng 8/2 (tức ngày 15 tháng Giêng âm lịch), con cháu dòng họ Phan Tôn Chu, xã Cổ Đạm, huyện Nghi Xuân đem hàng chục mâm xôi đến nhà thờ để tham dự cuộc thi xôi đẹp.
Khi không khí rộn ràng, náo nhiệt của những ngày tết Nguyên đán đã vãn cũng là lúc mùa xuân khẽ chùng xuống, người Hà Tĩnh lại bồi hồi, chờ đón đêm trăng tròn đầu tiên của năm - Tết Nguyên tiêu.
Những mâm cỗ cúng cầu kỳ, đẹp mắt ngày Rằm tháng Giêng hằng năm đã trở thành nét văn hóa độc đáo của nhiều dòng họ ở xã Thạch Châu, huyện Lộc Hà (Hà Tĩnh).
Trở lại sau Tết Nguyên đán 2020, các chợ tại TP Hà Tĩnh lại nhộn nhịp khi người dân sắm sửa đồ lễ cúng Rằm tháng Giêng. Hoa cúc, cau trầu, hoa quả, đồ vàng mã… là những mặt hàng được bán chủ yếu, có lượng người mua đông trong dịp này.
Rằm tháng 7 là ngày lễ truyền thống của người Việt trong năm. Đây là dịp người dân bày tỏ lòng thành kính, tri ân với tổ tiên và các bậc sinh thành. Về các miền quê Hà Tĩnh dịp rằm tháng 7 mới thấy rõ hơn đời sống khởi sắc của các làng quê và vẻ đẹp truyền thống hiếu – nghĩa của dân tộc đang được giữ gìn và phát huy.
Trong khuôn khổ Lễ hội Hải Thượng Lãn Ông, vào đêm rằm tháng Giêng, hàng nghìn tăng ni, phật tử cùng thả những chiếc đèn hoa đăng lung linh sắc màu xuống dòng sông Ngàn Phố ở huyện Hương Sơn - Hà Tĩnh để cầu nguyện một năm mới sức khỏe, bình an, hạnh phúc.
Vào ngày rằm tháng Giêng, các dòng họ ở huyện Đức Thọ, Hà Tĩnh lại tổ chức nghi thức cúng họ. Tùy theo quy định riêng, cách thức tổ chức của từng họ lại có những nét khác biệt.
Hàng năm, vào đêm rằm tháng Giêng, hàng nghìn tăng ni, phật tử cùng thả những chiếc đèn hoa đăng lung linh sắc màu xuống dòng sông Ngàn Phố (Hương Sơn, Hà Tĩnh), cầu nguyện một năm mới sức khỏe, bình an, hạnh phúc.
Với quan niệm “Cả thảy được rằm tháng Giêng”, cúng lễ ngày rằm được đa số nhân dân coi là ngày lễ quan trọng trong năm. Cùng với bày biện mâm cơm truyền thống, xu hướng chọn cúng mâm chay của người dân Hà Tĩnh đang khá phổ biến…
Đã thành thông lệ, rằm tháng Giêng, một số dòng họ ở xã Thạch Châu (Lộc Hà - Hà Tĩnh) lại tổ chức làm mâm cúng với những thế "gà bay”, "gà quỳ”... độc đáo để dâng cúng tổ tiên.
Rằm tháng Giêng - Tết Nguyên tiêu là ngày lễ lớn của người Việt Nam. Rằm tháng Giêng cũng đồng thời là rằm đầu tiên của năm mới, đây thời điểm thích hợp nhất để cầu nguyện an lành cho cả năm, nên thu hút sự tham gia đông đảo của giới Phật tử và toàn thể dân chúng.
Cúng rằm tháng Giêng hay cúng Tết Nguyên Tiêu từ lâu đã trở thành một nét đẹp trong văn hóa người Việt. Ông bà ta từ xưa đã có câu “Lễ Phật quanh năm không bằng ngày rằm tháng Giêng”.